شیوه جدید کلاهبرداری در بازار خودرو لو رفت

روزنامه جوان نوشت: وقتی صحبت از جرم و ناامنی شهری می‌شود، ذهن بسیاری به سمت سرقت‌های خیابانی، زورگیری یا کیف‌قاپی می‌رود؛ جرائمی آشکار که قربانی در لحظه متوجه وقوع آن می‌شود، اما امروز شکل تازه‌ای از جرائم شهری در حال گسترش است؛ جرائمی آرام، حساب‌شده و بدون خشونت فیزیکی که قربانی حتی تا دقایقی قبل از فروپاشی معامله، تصور می‌کند در حال انجام یک خرید و فروش عادی است.

«جک‌زنی» در بازار خودرو یکی از همین پدیده‌های نوظهور است؛ کلاهبرداری‌ای که از دل فضای مجازی، ضعف نظارت و ناآگاهی حقوقی شهروندان بیرون آمده و حالا به تهدیدی جدی برای امنیت اقتصادی خانواده‌ها تبدیل شده‌است. 

ماجرا اغلب از یک نیاز ساده آغاز می‌شود؛ فردی که برای تأمین هزینه زندگی، خرید خانه، پرداخت بدهی یا حل یک بحران مالی تصمیم می‌گیرد خودرویش را بفروشد. او آگهی را در یکی از پلتفرم‌های اینترنتی منتشر می‌کند و منتظر مشتری واقعی می‌ماند، اما پیش از آنکه حتی چای صبحش سرد شود، تلفن‌ها شروع می‌شوند؛ خریدارانی که بیش از حد عجله دارند، سریع قرار می‌گذارند و اصرار می‌کنند معامله همان روز تمام شود. 

در ظاهر، همه چیز طبیعی به نظر می‌رسد، اما در پشت این رفتار حرفه‌ای، شبکه‌ای از دلالان و افراد هماهنگ‌شده قرار دارند که هدفشان نه خرید خودرو، بلکه شکستن قیمت آن با استفاده از فشار روانی و ترفندهای حقوقی است. 

الگوی «جک‌زنی» تقریباً در همه پرونده‌ها یکسان است. خریدار با ظاهری موجه وارد معامله می‌شود، قولنامه‌ای تنظیم می‌کند و بندی را در آن می‌گنجاند که طبق آن، اگر خودرو بیشتر از گفته‌های فروشنده ایراد داشته باشد، فروشنده باید خسارت سنگینی پرداخت کند. بسیاری از شهروندان بدون آگاهی حقوقی و تحت فشار عجله، این بند را امضا می‌کنند؛ غافل از اینکه همین جمله ساده، کلید اجرای سناریوی کلاهبرداری است. 

مرحله بعدی، انتقال خودرو به مرکز تشخیص رنگ یا کارشناسی‌ای است که از قبل با دلال هماهنگ شده‌است. در آنجا، خودرویی که شاید تنها یک لکه رنگ جزئی داشته، ناگهان «چند رنگ»، «شاسی‌خورده» یا «دارای ایراد اساسی» معرفی می‌شود. فروشنده که شوکه شده، در موقعیتی قرار می‌گیرد که احساس می‌کند یا باید ده‌ها میلیون تومان خسارت بدهد یا خودرو را بسیار پایین‌تر از قیمت واقعی بفروشد. 

در چنین شرایطی، قربانی معمولاً توان تصمیم‌گیری منطقی را از دست می‌دهد. ترس از دادگاه، دوندگی‌های قضایی، هزینه و زمان، باعث می‌شود بسیاری از افراد تن به معامله‌ای تحمیلی بدهند. اینجاست که «جک‌زنی» فقط یک کلاهبرداری مالی نیست، بلکه نوعی خشونت اقتصادی و روانی علیه شهروندان است. خطر بزرگ‌تر، اما در سازمان‌یافته بودن این پدیده نهفته است. بسیاری از این شبکه‌ها به صورت گروهی فعالیت می‌کنند؛ از دلال و نمایشگاه‌دار گرفته تا کارشناس‌نمایی که در مرکز تشخیص رنگ نقش بازی می‌کند. آنها قربانی را نه به صورت تصادفی، بلکه بر اساس وضعیت مالی، محل سکونت و میزان توانایی‌اش در پیگیری حقوقی انتخاب می‌کنند. فروشنده‌ای که در مناطق مرفه زندگی می‌کند یا عجله بیشتری برای فروش دارد، برای این شبکه‌ها «طعمه مناسب» محسوب می‌شود؛ چون احتمال می‌دهند برای فرار از دردسرهای قضایی، سریع‌تر کوتاه بیاید. 

آنچه این جرم را خطرناک‌تر می‌کند، فرسایشی بودن مسیر شکایت است. بسیاری از قربانیان وقتی تصمیم به پیگیری می‌گیرند، تازه متوجه می‌شوند که آدرس نمایشگاه واقعی نیست، خریدار مدام محل فعالیتش را تغییر می‌دهد و روند حقوقی ماه‌ها زمان می‌برد. در نهایت، بخشی از شاکیان از ادامه مسیر خسته می‌شوند و با دریافت مبلغی ناچیز رضایت می‌دهند؛ همان چیزی که مجرمان از ابتدا روی آن حساب کرده‌اند. 

گسترش «جک‌زنی» به تدریج اعتماد عمومی را در جامعه تخریب می‌کند. وقتی شهروندان احساس کنند حتی یک معامله عادی هم می‌تواند به تله‌ای برای از دست دادن سرمایه تبدیل شود، ناامنی روانی در شهر گسترش پیدا می‌کند. بازاری که باید بر پایه اعتماد، شفافیت و انصاف شکل بگیرد، به میدان سوءاستفاده و فریب تبدیل می‌شود. 

برای مقابله با این جریان، صرف هشدار پلیسی کافی نیست. مهم‌ترین ابزار مقابله، افزایش آگاهی عمومی و ارتقای سواد حقوقی شهروندان است. مردم باید بدانند که هیچ ضرورتی برای مراجعه به مرکز کارشناسی معرفی‌شده از سوی خریدار وجود ندارد. هیچ قراردادی نباید بدون مطالعه دقیق امضا شود. عجله در معامله، بزرگ‌ترین فرصت برای کلاهبرداران است و هر خریدار عجول لزوما مشتری واقعی نیست. همچنین لازم است نظارت بر مراکز کارشناسی خودرو و نمایشگاه‌های متخلف جدی‌تر شود. اگر حلقه تبانی میان دلالان و کارشناسان جعلی شکسته نشود، این قارچ سمی همچنان در بازار رشد خواهد کرد و قربانیان بیشتری خواهد گرفت. واقعیت این است که همه فعالان بازار خودرو متخلف نیستند و بسیاری از نمایشگاه‌داران و کارشناسان، سالم و قانون‌مدار فعالیت می‌کنند، اما همان تعداد محدود سودجو کافی است تا امنیت روانی یک بازار را مخدوش کند. 

«جک‌زنی» هشداری جدی درباره تغییر شکل جرائم شهری در عصر دیجیتال است؛ جرمی که بدون اسلحه، بدون تهدید مستقیم و حتی بدون درگیری فیزیکی، می‌تواند در چند دقیقه ده‌ها یا صدها میلیون تومان از سرمایه یک شهروند را ببلعد. مقابله با آن، بیش از هر چیز، نیازمند هوشیاری مردم، نظارت مؤثر و مسئولیت‌پذیری اجتماعی است، زیرا در شهری که اعتماد قربانی شود، امنیت نیز دیر یا زود فرو می‌ریزد.